Mu gihe imirwano ikomeje mu bice bitandukanye by’Uburasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, mu gihe kandi imishyikirano ya Doha, Washington n’izindi nzira za dipolomasi zigamije gushaka amahoro zikomeje, hari kuvuka ikibazo gikomeye: Ese intambara iri kuba uburyo bwo gutsinda ku rugamba gusa, cyangwa iri no gukoreshwa mu kongera imbaraga buri ruhande ruzana ku meza y’imishyikirano?
Mu gihe cy’intambara, imbaraga z’igihugu cyangwa umutwe witwaje intwaro ntizipimirwa gusa ku mubare w’ingabo cyangwa ku ntwaro ufite.
Kugenzura ibice, ubushobozi bwo gukomeza cyangwa guhagarika imirwano, bwo gushyira igitutu ku bahanganye ndetse n’ubushobozi bwo kugira ijambo mu mishyikirano, byose bishobora guhinduka imbaraga za politiki.
Ni yo mpamvu ikibazo cya Congo gikwiye kurebwa mu buryo burenze kure kumenya gusa uwafashe agace runaka cyangwa uwasubije inyuma uwo bahanganye.
Intambara n’imishyikirano: ibintu bibiri bitandukanye?
Mu buryo busanzwe, umuntu ashobora gutekereza ko iyo impande ziri kuganira ku mahoro, intambara iba igomba guhita ihagarara.
Ariko mu mateka y’amakimbirane, si ko buri gihe bigenda.
Hari igihe impande zihanganye zikomeza ibikorwa bya gisirikare mu gihe kimwe ziri no kuganira.
Impamvu ni uko buri ruhande rushaka kujya ku meza y’imishyikirano rufite imbaraga zihagije zo kugira icyo rusaba no kugira icyo ruhakana.
Aha ni ho imbaraga zo kugira ijambo mu mishyikirano ziba ingenzi.
Iyo uruhande rumwe rufite ubushobozi bwo kugenzura agace runaka, rushobora kugira uburyo bwo gushyira igitutu ku rundi kugira ngo ibyo ruvuga mu mishyikirano bifatwe nk’ibikomeye.
Ariko kugenzura ubutaka si ko byonyine bitanga imbaraga. Umutwe witwaje intwaro ushobora kugira imbaraga za gisirikare, mu gihe Leta ifite ububasha bwemewe n’amategeko ndetse n’ubushobozi bwo gukoresha inzira za dipolomasi.
Ni yo mpamvu ikibazo cya Congo gifite imbaraga zitandukanye zikora icyarimwe.
Kinshasa ishaka iki?
Ku ruhande rwa Leta ya Congo, kimwe mu bintu by’ingenzi ni ubusugire bw’ubutaka bw’igihugu ndetse no kugarura ububasha bwa Leta mu bice bitandukanye by’igihugu.
Kinshasa kandi yashyize ikibazo cya M23 mu rwego rw’umutekano w’igihugu n’ubusugire bw’igihugu, mu gihe ikomeje gushaka inkunga ya dipolomasi mpuzamahanga.
Ibi bituma ikibazo kitaba gusa ikibazo cy’abarwanyi bari ku rugamba.
Ni n’ikibazo cyo kumenya ninde ufite ububasha bwemewe bwo gufata ibyemezo ku butaka bwa Congo.
Ku rundi ruhande: ikibazo cy’umutekano w’u Rwanda
Ku ruhande rwa Kigali, ikibazo cy’umutekano wo ku mupaka w’u Rwanda n’ikibazo cya FDLR byagiye bigarukwaho nk’ibibazo by’ingenzi mu gusobanura uko u Rwanda rubona umutekano mu Burasirazuba bwa Congo.
Aha ni ho haza igitekerezo cy’ikibazo cy’umutekano aho igikorwa cyo kwirinda gishobora gufatwa nk’ikibazo cy’umutekano n’undi.
Igikorwa uruhande rumwe rushobora kubona nk’icyo kwirinda, urundi rushobora kukibona nk’igikorwa cyo gutegura igitero.
Iyo iyo myumvire imaze gukomera, buri ruhande rushobora gufata izindi ngamba zo kwirwanaho.
Ariko izo ngamba na zo zikagaragara nko gutera ubwoba ku rundi.
Ni uruziga rutuma amakimbirane arushaho gukomera.
Ikibazo cya M23: imbaraga za gisirikare zishobora guhinduka imbaraga za politiki?
Ikibazo gikomeye ni ukureba icyo kugenzura ibice bihindura ku meza y’imishyikirano.
Iyo umutwe witwaje intwaro ufite ubushobozi bwo kugenzura ibice runaka, uba ufite ikintu gikomeye ushobora gukoresha mu mishyikirano.
Ibyo ntibisobanura ko kugenzura ibice bihita biha uwo mutwe ububasha bwemewe bwa politiki.
Ariko bishobora kuwuha ubushobozi bwo kuvuga uti: “Niba mushaka ko ibintu bihinduka, mugomba kuganira natwe.”
Aha ni ho imbaraga za gisirikare zishobora guhinduka imbaraga zo kugira ijambo mu mishyikirano.
Kuri Kinshasa ikibazo kiba ukundi. Kwemera ko kugenzura ibice bihinduka igikoresho cyo kugena igisubizo cya politiki bishobora kugira ingaruka ku buryo Leta ibona ubusugire bw’igihugu cyayo.
Ni yo mpamvu ikibazo cyo ku rugamba n’ikibazo cyo ku meza y’imishyikirano bidashobora gutandukanywa burundu.
Intambara y’amasasu iherekejwe n’intambara y’imvugo
Hari indi ntambara idakunze kugaragara ku ikarita: intambara y’imvugo n’imyumvire.
Kinshasa, Kigali n’impande zitandukanye zifite uburyo zisobanura impamvu y’iyi ntambara.
Iyo umwe avuga ko ari kwirwanaho, undi ashobora kuvuga ko ari gutera.
Iyo umwe avuga ko ikibazo ari umutekano w’umupaka, undi akavuga ko ikibazo ari ubusugire bw’igihugu.
Iyo umwe asaba ko ikibazo runaka kibanza gukemuka mbere y’uko afata indi ntambwe, undi ashobora kubibona nk’uburyo bwo gutinza igisubizo.
Ni yo mpamvu biba bidakwiye gufata buri jambo rivuzwe n’impande zihanganye nk’ukuri kudashidikanywaho ahubwo hakarebwa inyungu ndetse n’ibimenyetso bibishyigikira nkuko amasezerano ya Washington ari urugero rwiza.
Dipolomasi na yo ni ikibuga cy’imbaraga
Doha, Washington n’izindi nzira za dipolomasi zigaragaza ko ikibazo cya Congo kitakiri ikibazo gikemurwa ku rugamba gusa.
Ariko dipolomasi ubwayo ishobora kuba ikibuga cyo gutanga ubutumwa bufite intego.
Iyo igihugu gitanze itangazo rikomeye, cyohereza intumwa, gisaba guhagarika imirwano, cyanga icyifuzo runaka cyangwa kigashyiraho icyo gisaba ko kibanza gukemuka, ntabwo biba ari amagambo gusa.
Birashobora kuba ubutumwa bugenewe uwo bahanganye, abahuza, abafatanyabikorwa ndetse n’abaturage.
Ni hehe amakimbirane ashobora kurushaho gukomera?
Ikindi kibazo ni uko igihe dipolomasi idatanga ibisubizo byihuse, impande zishobora kongera kwizera ko igitutu cya gisirikare ari cyo cyabafasha kongera imbaraga mbere yo gusubira ku meza y’imishyikirano.
Aha ni ho amakimbirane ashobora kwiyongera.
Iyo buri ruhande rutangiye gutekereza ko kurushaho gushyira undi ku gitutu bizatuma yemera ibyo rusaba, hashobora kubaho uruziga rugizwe n’igitutu cya gisirikare, igisubizo cy’undi, kongera igitutu bikabyara kongera ubukana bw’imirwano.
Kandi iyo amakimbirane amaze kugira uruhare rw’ibihugu byo mu karere, ikibazo ntikiba kikiri hagati y’impande ebyiri gusa.
Ni gute ibintu bishobora gukomeza?
Ntabwo ari ngombwa kuvuga ko hari inzira imwe gusa ibintu bizanyuramo. Hari uburyo butandukanye bishobora kugenda.
Uburyo bwa mbere: dipolomasi igabanya amakimbirane
Ibi byasaba ko guhagarika imirwano bikorwa kandi bikagenzurwa, impande zigatangira kubaka icyizere gito ariko gifatika, ndetse n’ibibazo by’umutekano bigashyirwa mu biganiro bifatika.
Aha, ingamba zo kubaka icyizere ziba ingenzi.
Uburyo bwa kabiri: iyo intambara igahindutse ikibazo kidakemuka
Imirwano ishobora kugabanuka ariko ikibazo ntikibone igisubizo.
Buri ruhande rukomeza umwanya warwo, hakabaho imishyikirano ariko nta muti wa politiki uboneka.
Ibi bishobora gutuma Congo igira amakimbirane atajya ahora ari ku rwego rwo hejuru, ariko na none ntarangire burundu.
Uburyo bwa gatatu: iyo imirwano ikajije umurego
Niba guhagarika imirwano bidakurikizwa, icyizere kigakomeza kugabanuka, cyangwa uruhande rumwe rukumva ko rukeneye kongera imbaraga za gisirikare mbere yo gusubira ku meza y’imishyikirano, imirwano ishobora kongera gukara.
Ikibazo gikomeye kurushaho cyaba ari uko ubwo bukana bwarenze ku mipaka y’imbere muri Congo bukongera gukurura ibihugu byo mu karere.
Igisubizo ntikiri mu guhagarika imirwano gusa
Mu by’ukuri, guhagarika imirwano ni intangiriro, si wo muti w’ikibazo cyose.
Igisubizo kirambye cyasaba ibintu byinshi bikurikirana birimo guhagarika imirwano, kugenzura iyubahirizwa ryabyo, kubaka icyizere ,kwigomwa , gukemura ikibazo cy’imitwe yitwaje intwaro, ibiganiro bya politiki, uruhare rw’ibihugu byo mu karere no gushyira mu bikorwa ibyemeranyijweho.
Ikibazo cya FDLR, M23, ubusugire bwa Congo, umutekano w’u Rwanda ndetse n’inyungu z’ibihugu by’akarere ntibishobora gukemurwa icyarimwe mu ntambwe imwe.
Ni yo mpamvu amasezerano menshi ashobora kuba ahari ariko amahoro arambye akaba ataragerwaho.
Mu mboni zanjye, ikibazo gikomeye muri Congo si ukumenya gusa “ni nde uri gutsinda ku rugamba?”
Ahubwo ikibazo gikomeye “Ni nde ushobora guhindura imbaraga afite ku rugamba akazihindura imbaraga zo kugira ijambo zizamuha icyo ashaka ku meza y’imishyikirano?”
Iyo ubirebye utyo, urugamba na dipolomasi ntibiba ari ibintu bibiri bitandukanye.
Urugamba rushobora kugena imbaraga buri ruhande rujyana mu mishyikirano, izo mbaraga zikagira uruhare ku byo rushobora gusaba cyangwa kwanga, naho dipolomasi ikagerageza guhindura izo mbaraga ikazishyira mu masezerano.
Kandi ikibazo cya Congo kizatangira kugana ku gisubizo kirambye igihe impande zose zizabona ko inyungu z’umutekano n’iza politiki zishobora kurindwa neza binyuze mu masezerano no kubahirizwa kwayo, kurusha uko zazarindwa no gukomeza intambara.